Ενεργειακά ποτά: Σε ποιους απευθύνονται και για ποιους λόγους

Της Κελίνας Φίλη*

Είναι συχνό φαινόμενο τώρα το καλοκαίρι να αποζητάται μια πηγή ενυδάτωσης και γρήγορης ενέργειας. Το νερό είναι βασικό στοιχείο για την ενυδάτωση του οργανισμού και αξίζει να έχει πρωταρχικό ρόλο στην εύρυθμη λειτουργία του. Παρόλα αυτά τα αθλητικά και ενεργειακά ποτά προωθούνται ευρέως, ως προϊόντα αύξησης της ενέργειας, ενίσχυσης της εγρήγορση και βελτίωσης της σωματικής απόδοσης, προσελκύοντας όσους ασκούνται ή χρειάζονται περισσότερη ενέργεια. Είναι από τα πιο δημοφιλή συμπληρώματα διατροφής που καταναλώνονται από εφήβους και νεαρούς ενήλικες. Οι άνδρες ηλικίας μεταξύ 18 και 34 ετών καταναλώνουν τα περισσότερα ενεργειακά ποτά και σχεδόν το ένα τρίτο των εφήβων μεταξύ 12 και 17 ετών πίνουν τακτικά.

Τι είναι τα ενεργειακά ποτά και ποιά η διαφορά τους από τα αθλητικά ποτά; Για ποιούς λόγους επιλέγεται το καθένα;

Μια κοινή σύγχυση είναι αυτή των αθλητικών και των ενεργειακών ποτών. Τα ενεργειακά ποτά έχουν σχεδιαστεί για να δρουν ως διεγερτικά και να προσφέρουν μια γρήγορη έκρηξη ενέργειας. Τα αθλητικά ποτά, από την άλλη, αυξάνουν την αντοχή, αντικαθιστούν την απώλεια ηλεκτρολυτών και αποτρέπουν την αφυδάτωση κατά την άσκηση για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Πιο αναλυτικά, ένα αθλητικό ποτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί από άτομα που ασκούνται σε υψηλή ένταση για μεγάλη διάρκεια, πχ περισσότερο από μία ώρα, ειδικά σε περίπτωση υπερβολικής εφίδρωσης. Τα ποτά αυτά, περιέχουν υδατάνθρακες με τη μορφή ζάχαρης (π.χ. γλυκόζη, σιρόπι καλαμποκιού υψηλής φρουκτόζης, σακχαρόζη) ή γλυκαντικά χαμηλών θερμίδων. Η κύρια χρήση τους είναι η γρήγορη αναπλήρωση γλυκόζης, υγρών και ηλεκτρολυτών (όπως νάτριο, κάλιο, μαγνήσιο, ασβέστιο) που χάνονται κατά τη διάρκεια έντονης άσκησης. Η ζάχαρη και οι ηλεκτρολύτες που εμπεριέχονται παρέχουν γρήγορη ενυδάτωση και απορρόφηση, καθώς ενισχύουν την αντοχή του ασκούμενου. Τα αθλητικά ποτά επίσης συνήθως περιέχουν βιταμίνες του συμπλέγματος Β που σχετίζονται με αυξημένα επίπεδα ενέργειας. Έρευνες έχουν δείξει το όφελος των αθλητικών ποτών σε ενήλικες αθλητές αλλά η έρευνα σε παιδιά είναι ακόμα πολύ περιορισμένη, ώστε να εξαχθούν σωστά συμπεράσματα και να δοθούν κατευθυντήριες οδηγίες.

Αντιθέτως, τα ενεργειακά ποτά είναι ένα εντελώς διαφορετικό προϊόν. Διατίθενται στο εμπόριο για να αυξήσουν την εγρήγορση και τα επίπεδα ενέργειας. Περιέχουν σημαντικές ποσότητες καφεΐνης, περίπου 160-200mg, ποσότητα περίπου ίση με δύο φλιτζάνια καφέ. Αναφορικά με τη ζάχαρη, από σακχαρόζη ή/και γλυκόζη, περιέχουν ίση ή και περισσότερη ποσότητα από την αντίστοιχη ποσότητα αναψυκτικού. Μπορούν να προστεθούν επίσης περαιτέρω ουσίες όπως ανθρακούχο νερό και τεχνητά γλυκαντικά καθώς και διεγερτικά και βότανα που σχετίζονται με την εγρήγορση και τη βελτιωμένη απόδοση, αλλά δεν διαθέτουν επιστημονικά στοιχεία με ελεγχόμενες δοκιμές, όπως για παράδειγμα εκχύλισμα σπόρου γκουαράνα, ταυρίνη, εκχύλισμα ρίζας ginseng, L-καρνιτίνη, L-tartrate, βιταμίνες Β και άλλα βότανα που σχετίζονται με την ψυχική εγρήγορση και την απόδοση.

Πως τα ενεργειακά τζελ και οι μπάρες καταστρέφουν τα δόντια!

Ποιά είναι τα συνήθη συστατικά των ενεργειακών ποτών, και ποιά η περιεκτικότητά τους; Πώς λειτουργούν στο σώμα;

Καφεΐνη

Η καφεΐνη είναι το πρωταρχικό συστατικό των ενεργειακών ποτών που πριστίθεται για την ενίσχυση της σωματικής απόδοσης αυξάνοντας την αντοχή και τη δύναμη, βελτιώνοντας το χρόνο αντίδρασης και καθυστερώντας την κόπωση. Παρόλα αυτά, δεν υπάρχει επίσημο συνιστώμενο όριο για την ποσότητα που μπορεί να καταναλωθεί από ένα άτομο. Η υπερβολική πρόσληψή της, έχει συνδεθεί με ανεπιθύμητα συμπτώματα, συμπεριλαμβανομένων της υψηλής αρτηριακής πίεσης, του πρόωρου τοκετού και πιθανώς του αιφνίδιου θανάτου, όταν καταναλωθεί σε υπερβολικές δόσεις. Σύμφωνα με την Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA), μέχρι το 2017 είχαν υπάρξει 34 θάνατοι που φέρεται να οφείλονταν σε ενεργειακά ποτά δικαιολογώντας έτσι περαιτέρω έρευνα σχετικά με την ασφάλειά τους. Λόγω κινδύνου κατάχρησης από την καφεΐνη στους νέους, η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής συνιστά όριο ανώτερης πρόσληψης 100mg καφεΐνης ημερησίως για ηλικίες 12-18 ετών, ενώ οι υγιείς ενήλικες δεν πρέπει να υπερβαίνουν το ένα κουτάκι την ημέρα (μέχρι 400mg καφεΐνης).

Η περιεκτικότητα σε ζάχαρη στα ενεργειακά ποτά κυμαίνεται από 21–34γρ ανά περίπου 220γρ ποτού. Έρευνες έχουν σημειώσει πως όσοι καταναλώνουν δύο με τρία ενεργειακά ποτά προσλαμβάνουν περίπου πέντε φορές τη μέγιστη συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ζάχαρης, με αποτέλεσμα οι έφηβοι καταναλωτές να διατρέχουν κίνδυνο παχυσαρκίας και οδοντικών προβλημάτων.

Guarana

Το guarana, γνωστό και ως κακάο Βραζιλίαςείναι φυτό που περιέχει μια ένωση καφεΐνης που ονομάζεται γκουαρανίνη. Οι σπόροι guarana περιέχουν περίπου τέσσερις φορές την ποσότητα καφεΐνης που βρίσκεται στους κόκκους καφέ. Παρόλα αυτά σε κάποια ενεργειακά ποτά πιθανώς η ποσότητα αυτή να μη συμπεριλαμβάνεται στο συνολικό ποσοστό καφεΐνης. Επιπλέον, αναφέρεται στις απαγορευμένες ουσίες της NCAA 2016-17, λίστα που παρέχεται ανοιχτά στο διαδίκτυο.

Ταυρίνη

Η ταυρίνη, ένα κοινό αμινοξύ, βρίσκεται στο κρέας, τα θαλασσινά και το γάλα και επηρεάζει τα επίπεδα νερού και μετάλλων στο αίμα. Υποστηρίζει την ανάπτυξη του εγκεφάλου και συμβάλει στη βελτίωση της αθλητικής απόδοσης. Παρόλα αυτά, η ποσότητα ταυρίνης που περιέχεται στα ενεργειακά ποτά είναι υψηλότερη από την αντίστοιχη σε μια κανονική διατροφή. Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι αυτό είναι ανθυγιεινό, αλλά δεν υπάρχει επίσης και ένδειξη ότι η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων είναι ευεργετική για το ανθρώπινο σώμα.

Ginseng

Υπάρχουν ισχυρισμοί ότι το ginseng ενισχύει την αθλητική απόδοση και το ανοσοποιητικό σύστημα ενώ βελτιώνει τη διάθεση. Παρόλα αυτά, δεν υπάρχουν επιστημονικές ενδείξεις που να αποδεικνύουν αυτόν τον ισχυρισμό. Στα ενεργειακά ποτά, ωστόσο, δεν υπάρχει αρκετό ginseng ώστε να προσφέρει κάποιο όφελος στον οργανισμό. Η Αμερικανική Εταιρεία Καρκίνου προειδοποίει πως το ginseng χρειάζεται να καταναλώνεται με προσοχή, καθώς μπορεί, σε υψηλές δόσεις να προκαλέσει ανεπιθύμητες παρενέργειες, όπως αϋπνία, κεφαλαλγία και υπέρταση, ενώ μπορεί να είναι επικίνδυνο όταν λαμβάνεται με συγκεκριμένη φαρμακευτική αγωγή.

Bιταμίνες του συμπλέγματος Β

Τέλος, αναφορικά με τις βιταμίνες του συμπλέγματος Β, μελέτες δείχνουν πως μπορούν να βελτιώσουν τη διάθεση και ακόμη και να καταπολεμήσουν καρδιακές παθήσεις και καρκίνο, ωστόσο η ποσότητα που εμπεριέχεται σε κάθε ενεργειακό ποτό δεν είναι αρκετή για να έχει κάποιο σημαντικό αποτέλεσμα.

Ποιές είναι οι ανησυχίες γύρω από τα ενεργειακά ποτά και ποιες οι επιπτώσεις τους για τον οργανισμό; Μπορούν όλοι να τα καταναλώσουν;

Παρόλο που πολλά συστατικά των ενεργειακών ποτών είναι ασφαλή (π.χ. βιταμίνες και μέταλλα που λαμβάνονται και από τη διατροφή) δε βρίσκονται σε ποσότητα κατάλληλη ώστε να προσφέρουν κάποια οφέλη, ενώ τα όποια «αμφιλεγόμενα» συστατικά βρίσκονται σε υπερδοσολογία. Τα ενεργειακά ποτά μπορούν να δημιουργήσουν κίνδυνο για την υγεία σε ευάλωτες ομάδες, συμπεριλαμβανομένων παιδιών, εφήβων, εγκύων γυναικών ή γυναικών που θηλάζουν και ατόμων με ιατρικές παθήσεις όπως ο διαβήτης και οι καρδιαγγειακές παθήσεις, που θα μπορούσαν να επηρεαστούν αρνητικά από τα διεγερτικά συστατικά.

Η κατανάλωση τους συχνά προσφέρει γρήγορη ενέργεια και έκρηξη με αποτέλεσμα να προσελκύει άτομα που αισθάνονται κουρασμένα, είτε σε περίπτωση που ασχολούνται με κάποιο άθλημα, είτε όχι. Τα ενεργειακά ποτά μπορεί να ενισχύσουν την εγρήγορση και να βελτιώσουν το χρόνο αντίδρασης, αλλά μπορούν επίσης να μειώσουν τη σταθερότητα των χεριών. Ορισμένες ελεγχόμενες δοκιμές έχουν δείξει προσωρινή βελτιωμένη εγρήγορση και αντιστροφή της κόπωσης μετά τη λήψη ενεργειακών ποτών, καθώς και αυξημένη φυσική απόδοση. Αντίθετα όμως, η πλειονότητα των μελετών αποδεικνύει τη συσχέτισή τους με αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία, όπως επιθετική συμπεριφορά, άγχος, ταχυπαλμία, κατάχρηση αλκοόλ ή καπνού, αύξηση κίνδυνου παχυσαρκίας ή/και διαβήτη τύπου ΙΙ, κακή ποιότητα ύπνου, ερεθισμό στομάχου, νεφρικά ή ακόμα και οδοντικά προβλήματα.

Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων

Επιπλέον, η ποσότητα καφεΐνης στα ποτά αυτά δεν έχει ρυθμιστεί ακόμα από την Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων. Τα ενεργειακά ποτά δεν εμπίπτουν στην ίδια ρυθμιστική κατηγορία με τα αναψυκτικά και πρόσφατα η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων προτάθηκε να ορίσει τα προϊόντα αυτά ως ποτά που απαιτούν γνωστοποιήσεις επισήμανσης καφεΐνης. Η υπερβολική ποσότητα καφεΐνης σε καθημερινή βάση και ιδίως από ευαίσθητα άτομα, μπορεί να οδηγήσει σε αϋπνία, νευρικότητα, ακανόνιστο καρδιακό παλμό και αυξημένη αρτηριακή πίεση. Επιπλέον, η πιθανή αλληλεπίδραση της καφεΐνης με άλλα συστατικά των ενεργειακών ποτών, όπως η ταυρίνη, είναι πιθανό να επηρεάσει τη λειτουργία της καρδιάς και του καρδιαγγειακού συστήματος, ειδικά κατά τη διάρκεια της άσκησης. Η υπερβολική κατανάλωση ενεργειακών ποτών σχετίζεται επίσης με διαταραχές ύπνου, οδηγώντας σε περιόδους κόπωσης και εξάντλησης. Οι μεγάλες ποσότητες καφεΐνης, λοιπόν, μπορούν να επηρεάσουν τον εγκέφαλο αφού έρευνες έχουν αποδείξει πως η κατανάλωση ενεργειακών ποτών έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο συμπτωμάτων ψυχικής υγείας.

Ενεργειακά ποτά και έφηβοι

Ένας αυξανόμενος αριθμός επιστημονικών στοιχείων δείχνει ότι τα ενεργειακά ποτά μπορεί να έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία, ιδιαίτερα σε παιδιά, εφήβους και νεαρούς ενήλικες. Αν και δηλώσεις στους ιστότοπους ενεργειακών ποτών προειδοποιούν ότι τα ποτά αυτά ενδέχεται να είναι ακατάλληλα για παιδιά, εφήβους και νέους, η συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους καταναλωτές τους. Τα παιδιά μικρής ηλικίας και οι έφηβοι ενδέχεται να εμφανίσουν αυξημένες επιδράσεις από τις υψηλές ποσότητες καφεΐνης και των πρόσθετων σακχάρων. Η καφεΐνη μπορεί επίσης να βλάψει τα καρδιαγγειακά και νευρικά συστήματα των παιδιών που βρίσκονται σε ανάπτυξη. Για αυτούς τους λόγους, η Επιτροπή Διατροφής της Αμερικανικής Παιδιατρικής Ακαδημίας και το Συμβούλιο Αθλητικής Ιατρικής και Γυμναστικής ενθαρρύνουν τους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης να συζητήσουν τους πιθανούς κινδύνους για την υγεία των διεγερτικών συστατικών σε ενεργειακά ποτά ώστε να περιοριστεί ή και να αποφευχθεί η κατανάλωσή τους. Η αυξημένη κατανάλωση ενεργειακών ποτών μπορεί να αποτελέσει κίνδυνο για τη δημόσια υγεία, ειδικά μεταξύ των νέων, προειδοποιεί ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας.

Ενεργειακά τζελ: Δεν είναι όλα ίδια, τι πρέπει να προσέχετε

Ενεργειακά Ποτά και Αλκοόλ

Μεγάλος κίνδυνος μπορεί να δημιουργηθεί αν τα ενεργειακά ποτά συνδυάζονται με αλκοόλ, μια τάση που παρατηρείται σε μεγάλο βαθμό σε ανήλικους καταναλωτές. Μελέτες δείχνουν ότι η κατανάλωση αυτού του τύπου κοκτέιλ οδηγεί σε μεγαλύτερη πρόσληψη αλκοόλ. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι τα ενεργειακά ποτά αυξάνουν την εγρήγορση που αποκρύπτει τα σημάδια μέθης, οδηγώντας σε υπερκατανάλωση. Το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων αναφέρει ότι άτομα ηλικίας 15-23 ετών που αναμειγνύουν αλκοόλ με ενεργειακά ποτά έχουν περισσότερες πιθανότητες να καταναλώσουν μεγαλύτερες ποσότητες αλκοόλ, κάτι που συνδέεται με συμπεριφορές που οδηγούν σε τραυματισμούς σχετιζόμενους με το αλκοόλ.

Η δύναμη του Μάρκετινγκ

Το πιο ανησυχητικό, αυτή τη στιγμή, είναι η έλλειψη νομικής ρύθμισης σχετικά με την ασφάλεια των ποτών αυτών, καθώς και οι επιθετικές τακτικές μάρκετινγκ που απευθύνονται κυρίως σε εφήβους. Οι εκτιμήσεις των τελευταίων ετών δείχνουν πάνω από 240% αύξηση στις πωλήσεις ενεργειακών ποτών παγκοσμίως. Το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ ανέφερε πως το 2007 1.145 έφηβοι ηλικίας 12-17 ετών προσήλθαν σε αίθουσες έκτακτης ανάγκης σε επείγουσα κατάσταση, μετά την κατανάλωση κάποιου ενεργειακού ποτού. Το 2011 ο αριθμός αυτός ανήλθε στους 1.499.

Είναι τελικά ασφαλής η κατανάλωσή τους;

Δεδομένης της έλλειψης γνώσεων, σχετικά με τον τρόπο αλληλεπίδρασης των ενεργειακών ποτών με το αλκοόλ, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο τα ποτά αυτά αλληλεπιδρούν με όποια φαρμακευτική αγωγή, προτείνεται εκπαίδευση σχετικά με πιθανές συνέπειες της τακτικής κατανάλωσής τους. Το νερό θα πρέπει να είναι το κύριο ποτό ενυδάτωσης, που λαμβάνεται καθημερινά σε επαρκείς ποσότητες. Τα ενεργειακά ποτά είναι μια πηγή καφεΐνης που τείνουν να επιλέγονται ως εναλλακτική λύση. Ωστόσο, περιέχουν υψηλές ποσότητες καφεΐνης, ζάχαρης, και ουσιών που μπορεί όχι μόνο να μην είναι απαραίτητες για τον οργανισμό, αλλά να αποβούν και επιβλαβείς.

Διαβάστε επίσης: Τα πάντα για τα ισοτονικά ποτά και πως θα φτιάξετε το δικό σας!

* Η Κελίνα Φίλη είναι Διαιτολόγος – Διατροφολόγος ΜSc, RD, με εξειδίκευση στην Αθλητική Διατροφή και την Ψυχολογία της Διατροφής (Nutrition & Health – NLP Coach), Υποψήφια Διδάκτωρ Reading University. Το άρθρο της δημοσιεύτηκε στο mednutrition.gr

Previous ArticleNext Article

Χορτοφαγία και διατροφικά συστατικά: τι πρέπει να προσέξετε;

Tου Κωνσταντίνου Κούτσικα*

Σύμφωνα με διεθνείς χορτοφαγικούς οργανισμούς (Vegetarian Society και Vegetarian Resource Group), «χορτοφάγος ονομάζεται εκείνος που δεν καταναλώνει κρέας, πουλερικά και θαλασσινά και όλα τα υποπροϊόντα τους, με ή χωρίς την κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων και αυγών».

Χαρακτηριστικά της χορτοφαγικής διατροφής

Όπως φαίνεται σε πολλές μελέτες, μια διατροφή βασισμένη αποκλειστικά σε φυτικές τροφές, προσδίδει σημαντικά οφέλη στον ανθρώπινο οργανισμό. Οι χορτοφαγικές δίαιτες έχουν τα εξής διατροφικά χαρακτηριστικά:

  • Περιλαμβάνουν μεγάλες ποσότητες φρούτων, λαχανικών και οσπρίων
  • Περιέχουν χαμηλά ποσοστά λιπαρών, ιδιαίτερα κορεσμένων και trans λιπαρών
  • Τα λιπαρά, που περιλαμβάνει μια χορτοφαγική διατροφή, ανήκουν κυρίως στην ευεργετική κατηγορία των μονο-ακόρεστων και πολυακόρεστων λιπαρών
  • Περιέχουν ελάχιστη χοληστερόλη
  • Είναι πλούσιες σε φυτικές ίνες
  • Περιέχουν σημαντική περιεκτικότητα σε αντιοξειδωτικά και φυτοχημικά συστατικά
  • Οφέλη της χορτοφαγίας για την υγεία

Για τους παραπάνω λόγους, οι χορτοφάγοι φαίνεται να έχουν χαμηλότερα ποσοστά διαφόρων χρόνιων ασθενειών όπως:

  • καρδιαγγειακά νοσήματα
  • υπέρταση, διαβήτη
  • παθήσεις πεπτικού
  • αυτοάνοσα νοσήματα
  • αλλεργίες
  • άνοια
  • ορισμένους τύπους καρκίνου (π.χ. καρκίνο παχέος εντέρου) κ.ά.
  • Oλοκληρώνοντας την ανάγνωση του άρθρου έχετε τη δυαντότητα να δείτε περισσότερα στο infographic της χορτοφαγίας.

Είναι ασφαλής η χορτοφαγική διατροφή;

Έγκριτοι διαιτολογικοί φορείς, όπως για παράδειγμα ο Αμερικάνικος Διαιτολογικός Σύλλογος, έχουν υποστηρίξει ότι μια σωστά σχεδιασμένη χορτοφαγική δίαιτα, αποτελεί μια υγιεινή και θρεπτικά επαρκή διατροφή

Μάλιστα, μια χορτοφαγική διατροφή είναι δυνατό να βοηθήσει στην πρόληψη και στη θεραπεία συγκεκριμένων παθολογικών καταστάσεων.

Μια καλά σχεδιασμένη χορτοφαγική δίαιτα, η οποία έχει συνταχθεί από έναν πτυχιούχο διαιτολόγο, είναι κατάλληλη για όλα τα στάδια της ζωής, όπως την παιδική και εφηβική ηλικία, για τις εγκυμονούσες και τις θηλάζουσες, καθώς και για τους ενήλικες και τους ηλικιωμένους.

Πώς η χορτοφαγία επηρεάζει το περιβάλλον;

Σημαντική είναι και η συνεισφορά της χορτοφαγίας στην προστασία του περιβάλλοντος. Για παράδειγμα, υπολογίζεται ότι το 70% της αγροτικής γης σε ολόκληρο τον πλανήτη, χρησιμοποιείται για τις ανάγκες της εκτροφής των ζώων. Επιπλέον, για να παραχθεί 1 κιλό σιταριού απαιτούνται 1.000-2000 λίτρα νερού, ενώ για την παραγωγή ενός κιλού βοδινού, χρειάζονται 13.000 έως και 100.000 λίτρα νερού.

Μια διατροφή χωρίς κρέας και ζωικών παραγώγων αποτελεί μια πραγματική πράξη αγάπης για τα ζώα. Ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι σε όλον τον κόσμο πιστεύουν ότι είναι λάθος τα ζώα να υποφέρουν και να θανατώνονται, μόνο και μόνο για να μετατραπούν σε τροφή. Τα ζώα στα εκτροφεία, πολλές φορές τα μεταχειρίζονται βάναυσα και μεγαλώνουν σε στοιβαγμένους και μικροσκοπικούς χώρους, μέσα στα δικά τους απόβλητα, δίχως καλής ποιότητας τροφή.

Εκείνο που αξίζει να τονιστεί είναι ότι, όσο πιο αυστηρός είναι ο τύπος της χορτοφαγίας (και άρα αποκλείει περισσότερες ομάδες τροφίμων), τόσο μεγαλύτερη έμφαση και προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην κάλυψη συγκεκριμένων θρεπτικών συστατικών, όπως της πρωτεΐνης, του σίδηρου, του ασβεστίου, της βιταμίνης B12, του ιωδίου, των ω-3 λιπαρών, της βιταμίνη D και του ψευδαργύρου.

Φυτικές πηγές πρωτεΐνης

Πολλοί πιστεύουν ότι η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης είναι δυνατόν να επιτευχθεί μόνο μέσα από την πρόσληψη κρέατος. Αυτή όμως η πεποίθηση δεν είναι ακριβής, μιας και όλες οι φυτικές τροφές, με εξαίρεση τα φρούτα, περιέχουν πρωτεΐνη. Πλούσιες πηγές φυτικής πρωτεΐνης είναι:

  • *τα όσπρια (φασόλια, φακές, ρεβίθια)
  • ο αρακάς
  • η σόγια και τα προϊόντα της (τυρί τόφου, τέμπε) και
    οι ξηροί καρποί

Αξιοποιείστε τις συμπληρωματικές πρωτεΐνες

Ενώ μια φυτική τροφή από μόνη της δεν καλύπτει τις ανάγκες του οργανισμού στα απαραίτητα αμινοξέα, σε συνδυασμό με κάποιο άλλο φυτικό τρόφιμο, μπορεί να εφοδιάσει πλήρως τον οργανισμό με όλα τα απαραίτητα αμινοξέα.

Για παράδειγμα, τα δημητριακά, που περιέχουν μικρή ποσότητα από το αμινοξύ λυσίνη, μπορούν να συμπληρωθούν από τα όσπρια, που περιέχουν επαρκείς ποσότητες λυσίνης. Από την άλλη, το χαμηλό επίπεδο του απαραίτητου αμινοξέος μεθειονίνη στα όσπρια, αντισταθμίζεται από την υψηλή συγκέντρωσή του στα δημητριακά.

Επάρκεια σιδήρου στη χορτοφαγία

Σχετικά με τον σίδηρο, αποτελεί ένα ιχνοστοιχείο, το οποίο αποτελεί συστατικό της αιμοσφαιρίνης των ερυθροκυττάρων, με την αποστολή να μεταφέρει οξυγόνο στους ιστούς. Όταν οι αποθήκες σιδήρου του οργανισμού εξαντληθούν, δεν παρέχεται αρκετό οξυγόνο στα κύτταρα. Έτσι, προκαλείται η σιδηροπενική αναιμία, με κυριότερο χαρακτηριστικό, την έντονη κούραση.

Πολλές φυτικές τροφές αποτελούν πλούσιες πηγές σιδήρου:

Τα όσπρια: Φακές, φασόλια, ρεβίθια.
Τα λαχανικά: Σπανάκι, κολοκυθάκια, αρακάς, μπρόκολο, φύλλα παντζαριού, ντοματοχυμός.
Τα φρούτα: Αποξηραμένα φρούτα (δαμάσκηνα, βερίκοκα, σύκα, σταφίδες).
Οι ξηροί καρποί: Κάσιους, αμύγδαλα, φιστίκια, κολοκυθόσποροι, ηλιόσποροι, σουσάμι.
Τα εμπλουτισμένα τρόφιμα: Δημητριακά πρωινού, γάλα και γιαούρτι σόγιας.
Άλλα τρόφιμα: Μαύρη σοκολάτα, μελάσα σακχαροκάλαμου.

Συνδιασμοί για καλύτερη απορρόφηση σιδήρου

Ένας εύκολος τρόπος αύξησης της απορρόφησης του σιδήρου από τον οργανισμό είναι να συνδυάστε το γεύμα σας με βιταμίνη C- η βιταμίνη C αυξάνει έως και κατά 4 φορές την απορρόφηση του σιδήρου από τον οργανισμό. Τροφές πλούσιες σε βιταμίνη C είναι τα εσπεριδοειδή (πορτοκάλι, μανταρίνι, λεμόνι), το μπρόκολο, οι πιπεριές και το κουνουπίδι. Προσθέστε, για παράδειγμα, πιπεριά στις φακές ή χυμό λεμονιού στα ρεβίθια.

Ασβέστιο και χορτοφαγία

Η πρόσληψη ασβεστίου έχει συνδεθεί στο μυαλό του περισσότερου κόσμου με την κατανάλωση γαλακτοκομικών. Κι όμως! Οι ανάγκες σε ασβέστιο μπορούν να καλυφθούν πλήρως και από τις φυτικές πηγές. Τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, το μπρόκολο, τα αμύγδαλα, το σουσάμι, τα αποξηραμένα φρούτα, είναι κάποιες από τις πολλές φυτικές τροφές που περιέχουν ασβέστιο.

Οι απαιτήσεις των αυστηρά χορτοφάγων σε ασβέστιο δεν αλλάζουν σε σχέση με τους χορτοφάγους που καταναλώνουν γαλακτοκομικά. Η καθημερινή συνιστώμενη διαιτητική πρόσληψη για τους ενήλικες είναι 1000 mg ενώ για τους εφήβους και τις γυναίκες σε εμμηνόπαυση 1300 και 1200 mg αντίστοιχα.

Προσοχή στη βιταμίνη Β12

Ο διεθνής χορτοφαγικός οργανισμός Vegan Outreach, εφιστά την προσοχή στους χορτοφάγους και ιδιαίτερα στους αυστηρά χορτοφάγους για τη Β12, γιατί πολλοί χορτοφάγοι και ιδιαίτερα οι αυστηρά χορτοφάγοι, θεωρούν ότι η διατροφή τους είναι επαρκής σε θρεπτικά συστατικά, μην δίνοντας σημασία ή ακόμα και αγνοώντας την πρόσληψη της συγκεκριμένης βιταμίνης. Σε αυτό συνεπικουρεί και το γεγονός ότι τα συμπτώματα, από τη διαιτητική στέρηση της βιταμίνης, αργούν να εμφανιστούν (3 έως 10 χρόνια), επειδή η περίσσεια της βιταμίνης Β12 αποθηκεύεται στο συκώτι.

Πολλοί επίσης πιστεύουν ότι, ο ίδιος οργανισμός μπορεί να παράξει Β12, καλύπτοντας τις ανάγκες του οργανισμού. Η αλήθεια είναι ότι ο οργανισμός παράγει Β12 στο παχύ έντερο, από τους μικροοργανισμούς που φυσιολογικά το αποικίζουν, ωστόσο δεν είναι δυνατή η απορρόφησή της, γιατί η απορρόφηση λαμβάνει χώρα σε υψηλότερο σημείο του γαστρεντερικού σωλήνα και συγκεκριμένα κοντά στο τελικό κομμάτι του λεπτού εντέρου.

Μήπως χρειάζεστε συμπλήρωμα βιταμίνης Β12;

Για όλους αυτούς τους λόγους, πολλοί χορτοφαγικοί οργανισμοί, καθώς και ο Αμερικάνικος Διαιτολογικός Σύλλογος, σε έκθεσή του (2016), προτείνει την ένταξη εμπλουτισμένων τροφίμων σε Β12 ή συμπληρωμάτων Β12 στη διατροφή των αυστηρά χορτοφάγων και όσων δεν καταναλώνουν αυγά και γαλακτοκομικά.

Για τους αυστηρά χορτοφάγους, που δεν καταναλώνουν εμπλουτισμένα τρόφιμα, o αυστηρά χορτοφαγικός οργανισμός The Vegan Society (www.vegansociety.com), προτείνει τη λήψη συμπληρώματος διατροφής Β12. Πιο συγκεκριμένα, προτείνει τη λήψη, είτε 10 μg καθημερινά, είτε δοσολογία 2000 μg ανά εβδομάδα (διαμοιρασμένο σε 1 ή 2 δόσεις εβδομαδιαίως).

Τι συμβαίνει με τη χορτοφαγία στην εγκυμοσύνη;

Οι απαιτήσεις σε θρεπτικά συστατικά των χορτοφάγων εγκύων, δεν διαφέρουν σε σχέση με τις μη χορτοφάγες εγκυμονούσες, με εξαίρεση ίσως τον σιδήρου, λόγω της μειωμένης απορρόφησης του φυτικού σιδήρου σε σχέση με τον ζωικό (αιμικό σίδηρο).

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα μέχρι στιγμής ερευνητικά στοιχεία, δεν φαίνεται να υπάρχει διαφορά στους δείκτες υγείας των παιδιών που έχουν γεννηθεί από έγκυες χορτοφάγους και μη

Χορτοφαγική διατροφή και θηλασμός

Η θέση πολλών μεγάλων διαιτολογικών συλλόγων, όπως των Η.Π.Α. και του Καναδά, υποστηρίζει πως μια ισορροπημένη χορτοφαγική διατροφή μπορεί να υποστηρίξει έναν υγιή θηλασμό. Τα παιδιά που θηλάζονται από σωστά διατρεφόμενες μητέρες, που ακολουθούν μια χορτοφαγική διατροφή, μεγαλώνουν και αναπτύσσονται κανονικά. Μάλιστα, έχει φανεί πως το γάλα των χορτοφάγων μητέρων που καταναλώνουν βιολογικά προϊόντα, περιέχει χαμηλότερα επίπεδα περιβαλλοντολογικών τοξινών σε σχέση εκείνο των κρεοφάγων θηλαζουσών.

Είναι κατάλληλη η χορτοφαγική διατροφή για τα παιδιά;

Σύμφωνα με τον Αμερικάνικο Διαιτολογικό Σύλλογο και την Αμερικάνικη Παιδιατρική Ακαδημία, η ανάπτυξη των χορτοφάγων παιδιών δεν διαφέρει από εκείνη των μη χορτοφάγων παιδιών

Βασική προϋπόθεση σε αυτό είναι ο σχεδιασμός των γευμάτων να προσφέρει επάρκεια και ισορροπία στα απαιτούμενα θρεπτικά συστατικά.

Η χορτοφαγική διατροφή φαίνεται να προσφέρει διατροφικά πλεονεκτήματα, τόσο στα παιδιά, όσο και στους εφήβους. Μελέτες ανάφεραν ότι, οι έφηβοι χορτοφάγοι καταναλώνουν περισσότερες φυτικές ίνες, σίδηρο, φυλλικό οξύ, βιταμίνη Α και C από τους μη χορτοφάγους εφήβους. Επίσης, έχει καταγραφεί σε αυτά τα παιδιά μεγαλύτερη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών και περιορισμένη κατανάλωση γλυκών και αλμυρών σνακ.

Τι να κρατήσετε;

Μια χορτοφαγική διατροφή είναι αποδεδειγμένα ευεργετική, τόσο για την ανθρώπινη υγεία, όσο και για τη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος.

Διαβάστε ακόμα: Έρευνα: Η εισαγωγή της χορτοφαγίας στη ζωή ενός μαραθωνοδρόμου


*Ο Κων/νος Κούτσικας είναι Διαιτολόγος – Διατροφολόγος με μεταπτυχιακό δίπλωμα (Μ. Sc.) στην Κλινική Διατροφή και συγγραφέας του Ελληνικού Χορτοφαγικού βιβλίου «Κρέας; Όχι ευχαριστώ!». Παρέχει εξατομικευμένες διαιτολογικές υπηρεσίες στο γραφείο του, στη Θεσσαλονίκη. Το άρθρο δημοσιέυτηκε αρχικά στο www.mednutrition.gr


 

Μπορώ να πάρω την πρωτεΐνη που χρειάζομαι από τα λαχανικά;

Γράφει η Ελένη Τσαχάκη, Διαιτολόγος – Διατροφολόγος , Γλυφάδα

Αν έχει σκεφτεί να γίνεις χορτοφάγος ή τουλάχιστον να μειώσεις το κρέας στη διατροφή σου, είμαι σίγουρη ότι θα έχεις προβληματιστεί για το πώς να λάβεις την απαραίτητη ποσότητα πρωτεΐνης την ημέρα σου. Η αλήθεια είναι ότι ναι, τα ζωικά προϊόντα είναι συχνά πλούσια σε πρωτεΐνες. Αυτό δε σημαίνει, όμως ότι τα λαχανικά δε μπορούν να σου δώσουν την πρωτεΐνη που χρειάζεσαι!

Ο ρόλος της πρωτεΐνης στη διατροφή μας

Η πρωτεΐνη αποτελεί ζωτικής σημασίας στη διατροφή μας, καθώς αποτελεί αυτό το συστατικό το οποίο βοηθάει να «χτίζουμε» και να συντηρούμε τους μυς μας, ειδικά σε αθλητές και αθλούμενους.  Η πρωτείνη είναι απαραίτητη για την οικοδόμηση και τη διατήρηση της μυϊκής μάζας, για να διατηρούμε το αίσθημα του κορεσμού μας μεταξύ των γευμάτων, καθώς και να διασφαλίζουμε ότι κάθε κύτταρο στο σώμα σας λειτουργεί φυσιολογικά.

Φυσικά, η μετάβαση σε μία δίαιτα που μπορεί να περιέχει λιγότερα ζωικά προϊόντα, μπορεί όντως να αποτελεί μία υγιεινή επιλογή. Ωστόσο, είναι σημαντικό αυτό να συνοδεύεται από τις απαραίτητες φυσιολογικές αιματολογικές εξετάσεις, ώστε να βεβαιωθείτε ότι δεν υπάρχει έλλειψη σε κάποιο σημαντικό θρεπτικό συστατικό.

Ο ρόλος των λαχανικών στη διατροφή μας

Τα λαχανικά είναι γνωστό ότι αποτελούν μία βασική ομάδα τροφίμων στη διατροφή μας. Μάλιστα, η σημαντικότητα της ομάδας αυτή φαίνεται καθώς συναντάμε τα λαχανικά στη βάση της Μεσογειακής Πυραμίδας.

Πέρα από τη θέση αυτή, η αυξημένη πρόσληψη λαχανικών στη διατροφή μας μας προφέρει μείωση στις συνολικές θερμίδες, βοηθά στη συντήρηση του βάρους, καθώς και στη φυσιολογική λειτουργία του εντέρου.

Ένα ισοδύναμο λαχανικών αντιστοιχεί σε ½ φλιτζάνι (240ml) βρασμένα λαχανικά ή 1 φλιτζάνι  (240ml) ωμά λαχανικά. Η ποσότητα αυτή μας δίνει περίπου 25 θερμίδες, 5γρ. υδατανθράκων, καθώς και 2 γρ. πρωτεϊνών.

Μάλιστα, αν λάβουμε υπόψη ότι το θερμιδικό τους περιεχόμενο είναι μικρό, λόγω της υψηλής περιεκτικότητας τους σε φυτικές ίνες και νερό, θα καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι είναι υψηλής θρεπτικής πυκνότητας. Δηλαδή σε λίγες θερμίδες αποδίδουν πολλά θρεπτικά συστατικά.

Ιδανικά σνακ πρωτεΐνης αντί για junk food για όσους αθλούνται

Τα 9 λαχανικά με την περισσότερη πρωτεΐνη

Πάμε, λοιπόν να δούμε 9 λαχανικά που έχουν φανεί ότι περιέχουν υψηλότερη ποσότητα πρωτεΐνης σχετικά με τα υπόλοιπα.

Σπανάκι
Το σπανάκι αποτελεί ένα από τα πιο πλούσια σε θρεπτικά συστατικά, φυλλώδη πράσινα λαχανικά που μπορεί να έχει κάποιος στη διατροφή του. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε, που το διάλεγε ο Ποπάϋ!

1 φλιτζάνι (25γρ.) ωμό φρέσκο σπανάκι περιέχει 0.7γρ. πρωτεΐνης.
1 φλιτζάνι (180γρ.) βρασμένο σπανάκι περιέχει 5.3γρ. πρωτεΐνης.

Η πρωτεΐνη που υπάρχει μέσα στο σπανάκι περιέχει όλα τα απαραίτητα αμινοξέα που χρειάζεται καθημερινά ο οργανισμός μας. Επιπλέον, 1 φλιτζάνι ωμό σπανάκι περιέχει 121 μg βιταμίνης Κ, που είναι λίγο πάνω από το 100% των καθημερινών μας αναγκών.

Το σπανάκι επίσης αποτελεί μια πλούσια πηγή του φυλλικού οξέος, της βιταμίνης Α, καθώς και της βιταμίνης C. Είναι μια καλή πηγή μαγνησίου, σιδήρου και καλίου.

Το σπανάκι περιέχει φυτικές ενώσεις που μπορούν να αυξήσουν την αντιοξειδωτική άμυνα και να μειώσουν τη φλεγμονή στον οργανισμό μας.

Μάλιστα, σε μια μελέτη, 10 αθλητές που έλαβαν συμπληρώματα από σπανάκι για 14 ημέρες, εμφάνισαν μειωμένο οξειδωτικό στρες και μειωμένη μυϊκή βλάβη, μετά την εκτέλεση μισού μαραθωνίου, σε σύγκριση με εκείνους που είχαν λάβει ένα εικονικό συμπλήρωμα (placebo).

Σπαράγγια
Τα σπαράγγια είναι ένα πολύ δημοφιλές λαχανικό, το οποίο μπορεί εύκολα και γρήγορα να το εντάξεις κάποιος στη διατροφή του και να ωφεληθεί από την υψηλή περιεκτικότητα σε θρεπτικά συστατικά.

1 φλιτζάνι (134γρ.) ωμά σπαράγγια περιέχει 3γρ. πρωτεΐνης.
1 φλιτζάνι (180γρ.) βρασμένα σπαράγγια περιέχει 4.4γρ. πρωτεΐνης.

Τα σπαράγγια είναι πλούσια πηγή βιταμίνης Κ, φυλλικού οξέος και ριβοφλαβίνης. Περιέχει επίσης μαγνήσιο, φώσφορο και βιταμίνη Α. Περιέχει επίσης φρουκτοολιγοσακχαρίτες, τα οποία είναι πρεβιοτικά και βοηθούν την ανάπτυξη των καλών εντερικών βακτηρίων.

Αγκινάρα
Αν και η αγκινάρα αποτελεί ένα λιγότερη σύνηθες λαχανικό στη διατροφή των περισσοτέρων, αποτελεί μία καλή πηγή πρωτεΐνης.

1 μέτρια ωμή αγκινάρα (128γρ.) περιέχει 4.2γρ. πρωτεΐνης.
1 φλιτζάνι (168γρ.) βρασμένη αγκινάρα περιέχει 2.4γρ. πρωτεΐνης.
Οι αγκινάρες αποτελούν καλή πηγή βιταμίνης Κ και φυλλικού οξέος.

Μπρόκολο
Το μπρόκολο είναι ένα πολύ δημοφιλές λαχανικό που τυχαίνει επίσης να περιέχει πρωτεΐνες με όλα τα απαραίτητα αμινοξέα. Μπορείτε να το εντάξετε στη διατροφή σας είτε ωμό, είτε ακόμα και μαγειρεμένο.

1 φλιτζάνι (91γρ.) ωμό και ψιλοκομμένο μπρόκολο περιέχει 2.6γρ. πρωτεΐνης.
1 φλιτζάνι (156γρ.) βραστό μπρόκολο περιέχει 1.9γρ. πρωτεΐνης.
Το μπρόκολο είναι μια πολύ καλή πηγή βιταμίνης C, βιταμίνης K και φυλλικού οξέος. Περιέχει επίσης, φώσφορο και κάλιο, καθώς και ασβέστιο

Κουνουπίδι
Όπως και το μπρόκολο, το κουνουπίδι παρέχει κι αυτό υψηλή ποσότητα πρωτεΐνης για τον αριθμό των θερμίδων που παρέχει.

1 φλιτζάνι (107γρ.) ωμό κουνουπίδι περιέχει 2γρ. πρωτεΐνης.
1 φλιτζάνι (156γρ.) βραστό κουνουπίδι περιέχει 2.2γρ. πρωτεΐνης.
Το κουνουπίδι, καθώς αποτελεί «ξαδελφάκι» με το μπρόκολο και αυτό μια πλούσια πηγή βιταμίνης C και βιταμίνης Κ. Περιέχει επίσης μικρή ποσότητα ασβεστίου, σιδήρου, μαγνησίου, καθώς και φώσφορο.

Το κουνουπίδι είναι ένα λαχανικό που μπορούμε να το εντάξουμε με πολλούς τρόπους στη διατροφή μας και είναι κατάλληλο για μια ποικιλία συνταγών.

Πως τα αναψυκτικά «απενεργοποιούν» τα οφέλη της πρωτεΐνης

Λαχανάκια Βρυξελλών
Τα λαχανάκια των Βρυξελλών είναι μια εξαιρετική προσθήκη στη διατροφή σας. Είναι μια καλή πηγή πρωτεϊνών, φυτικών ινών και βιταμινών.

1 φλιτζάνι (88γρ.) από ωμά λαχανάκια Βρυξελλών περιέχει 3γρ. πρωτεΐνης.
1 φλιτζάνι (150γρ.) βρασμένα λαχανάκια Βρυξελλών περιέχει 4γρ. πρωτεΐνης
Επιπλέον, 1 φλιτζάνι περιέχει 3,3γρ. φυτικών ινών που συμβάλλουν θετικά στην υγεία του εντέρου και τον κορεσμό μας. Τα λαχανάκια των Βρυξελλών είναι, επίσης πλούσια σε βιταμίνη C, βιταμίνη Κ, καθώς και αποτελούν καλή πηγή φυλλικού οξέος και βιταμίνης Β6.

Κινέζικο Λάχανο
Είμαι σίγουρη ότι όταν σκέφτεστε τη λέξη «πρωτεΐνη», η σκέψη σας δεν πάει στο κινέζικο λάχανο. Κι όμως, το κινέζικο λάχανο, το οποίο αναφέρεται και ως λάχανο bok choy, έχει επίσης υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες.

1 φλιτζάνι (70γρ.) τεμαχισμένου ωμού κινεζικού λάχανου περιέχει 1,1γρ. πρωτεΐνης.
1 φλιτζάνι (170γρ.) βρασμένο κινέζικο λάχανο περιέχει 2.7γρ. πρωτεΐνης.
Το κινέζικο λάχανο είναι μια πλούσια πηγή βιταμινών Α, C και Κ. Είναι επίσης καλή πηγή φυλλικού οξέος, καθώς και περιέχει μικρή ποσότητα ασβεστίου και καλίου.

Οι περισσότεροι χρησιμοποιούν το κινέζικο λάχανο σε πολλές ασιατικές συνταγές, όπως σε πατάτες, κιμά, σούπες και ρολά.

Λευκά μανιτάρια
Τα μανιτάρια είναι ήδη γνωστό ότι αποτελεί άλλη μία γνωστή πηγή φυτικής πρωτεΐνης. Ένα φλιτζάνι μαγειρεμένα λευκά μανιτάρια μας παρέχουν περίπου 3,5 γρ. πρωτεΐνης.

Όλα τα μανιτάρια, όπως για παράδειγμα το shiitake, περιέχουν καλή ποσότητα πρωτεΐνης σε αυτά. Τα λευκά μανιτάρια, όμως φαίνεται να έχουν περισσότερη ποσότητα πρωτεΐνης.

Συνοπτικά

Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι τα λαχανικά μας προσφέρουν μία ποικιλία θρεπτικών συστατικών, καθώς και πολλά οφέλη στην υγεία μας. Τα άτομα που επιθυμούν να ακολουθήσουν μια διατροφή με περισσότερα λαχανικά, είναι σημαντικό να προγραμματίσουν προσεκτικά τα γεύματά τους για να διασφαλίσουν ότι λαμβάνουν αρκετά βασικά θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται το σώμα μας και να αποφύγουν τις ελλείψεις.

Διαβάστε επίσης: Υπολόγισε με μια απλή πράξη πόση πρωτεΐνη χρειάζεσαι καθημερινά

Πηγή: www.fmh.gr

x
Send this to a friend