Χειμωνιάτικη διάθεση και τρέξιμο: φως, ρουτίνα, γιατρός
Τι λέει το NHS για την εποχική κατάθλιψη, το φως της ημέρας, τη ρουτίνα και τη φωτοθεραπεία, και πώς αυτά μεταφράζονται στο πρόγραμμα ενός δρομέα. Δεν αποτελεί διάγνωση.
Κάποια στιγμή ανάμεσα σε Νοέμβριο και Ιανουάριο, πολλοί δρομείς βγαίνουν πιο δύσκολα απ’ την πόρτα. Λιγότερο φως, πιο νωρίς σκοτάδι, χειρότερος ύπνος. Συχνά είναι απλώς η εποχή. Για κάποιους όμως είναι κάτι που επιστρέφει κάθε χρόνο, και το βρετανικό NHS έχει συγκεκριμένο όνομα και συγκεκριμένες συμβουλές για αυτό. Εδώ τις διαβάζεις από την πλευρά του δρομέα, με μια διευκρίνιση: το άρθρο δεν είναι διάγνωση και το τρέξιμο δεν αντικαθιστά τη θεραπεία.
Τι είναι η εποχική κατάθλιψη
Το NHS την περιγράφει ως μορφή κατάθλιψης που συνήθως επανέρχεται τον χειμώνα. Πιστεύεται ότι συνδέεται με τη μειωμένη ημερήσια ακτινοβολία, που μπορεί να επηρεάζει χημικές ουσίες του εγκεφάλου όπως η μελατονίνη και η σεροτονίνη, και τον ύπνο. Τα συμπτώματα εμφανίζονται το φθινόπωρο ή τον χειμώνα και υποχωρούν το καλοκαίρι.
Η διάγνωση τίθεται συνήθως όταν τα συμπτώματα εμφανίζονται την ίδια περίοδο του χρόνου για τουλάχιστον δύο χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι μία κακή εβδομάδα Νοεμβρίου δεν σε βάζει στην κατηγορία, αλλά ένα μοτίβο που το αναγνωρίζεις από πέρυσι αξίζει συζήτηση.
Τα σημάδια που αναφέρει το NHS
- χαμηλή διάθεση και απώλεια ενδιαφέροντος για πράγματα που σου άρεσαν
- ενοχές, απελπισία ή αίσθημα ότι δεν αξίζεις
- ανησυχία ή ευερεθιστότητα
- δυσκολία συγκέντρωσης
- περισσότερη όρεξη και φαγητό
- περισσότερη κούραση και ύπνος
Στη λίστα του NHS υπάρχουν και σκέψεις αυτοκτονίας ή αυτοτραυματισμού. Αν σου συμβαίνουν, μην περιμένεις να περάσει ο χειμώνας: μίλα σήμερα με γιατρό ή κάλεσε το 112.

Η καθημερινή ρουτίνα που προτείνει το NHS
Η λίστα αυτοβοήθειας είναι απλή. Να βγαίνεις έξω στο φως της ημέρας όσο πιο συχνά μπορείς, να ασκείσαι τακτικά, να κρατάς επαφή με φίλους και οικογένεια και τις συνήθεις δραστηριότητές σου, να έχεις σταθερές ώρες ύπνου και ξυπνήματος, να περιορίζεις το αλκοόλ και να αποφεύγεις τις οθόνες λίγο πριν κοιμηθείς. Το NHS δεν δίνει συγκεκριμένη διάρκεια ή συχνότητα για τη φυσική δραστηριότητα ή το φως της ημέρας.
Ένας δρομέας έχει πολλά από αυτά ήδη στα χέρια του. Αυτά που ακολουθούν είναι δικές μας προτάσεις για το πώς μπαίνει στο πρόγραμμα, όχι ιατρικές οδηγίες.

Πώς το κάνεις πράξη ως δρομέας
Αν η δουλειά σου το επιτρέπει, βάλε τη μία από τις προπονήσεις της εβδομάδας στο διάλειμμα της μέρας ή το Σαββατοκύριακο το πρωί, ώστε να έχεις φως. Το «έξω στο φως της ημέρας» του NHS δεν απαιτεί μεγάλη προπόνηση, μπορεί να είναι και μισή ώρα εύκολο τρέξιμο ή περπάτημα.
Η παρέα βοηθά στη δεύτερη συμβουλή, την επαφή με ανθρώπους. Ένα σταθερό ραντεβού με ομάδα ή φίλο στον δρόμο είναι και ρουτίνα και κοινωνική επαφή. Για όσα τρεξίματα γίνονται αναγκαστικά στο σκοτάδι, φρόντισε την ασφάλειά σου, για παράδειγμα με το φακό κεφαλής που ταιριάζει στο τρέξιμο. Και κράτα σταθερές ώρες ύπνου, όπως εξηγούμε στο άρθρο για τον ύπνο και την ανάκαμψη.

Φωτοθεραπεία: τι λέει το NHS
Η φωτοθεραπεία χρησιμοποιεί ένα λαμπτήρα ή κουτί φωτός που μιμείται το φως της ημέρας. Το NHS γράφει ότι συνήθως δεν την προσφέρει, επειδή οι ενδείξεις αποτελεσματικότητας δεν επαρκούν, αν και πολλοί άνθρωποι τη βρίσκουν χρήσιμη. Προτείνει να μιλήσεις πρώτα με γιατρό, ειδικά αν έχεις ορισμένα προβλήματα στα μάτια ή παίρνεις φάρμακα που αυξάνουν την ευαισθησία στο φως. Αν αγοράσεις λάμπα, το NHS αναφέρει περίπου 10.000 lux, χωρίς UV, με σήμανση UKCA ή CE.
Μια τελευταία παρατήρηση για να μη φουσκώσουμε το θέμα: η σελίδα του NHS δεν δίνει στοιχεία για το πόσο συχνή είναι η εποχική κατάθλιψη, και ούτε εμείς θα σου πούμε ποσοστά που δεν μπορούμε να τεκμηριώσουμε. Αυτό που ξέρουμε με βεβαιότητα είναι το μοτίβο: χειμώνας, λιγότερο φως, αλλαγές στον ύπνο και στη διάθεση, επιστροφή κάθε χρόνο.
Πότε μιλάς με γιατρό
Κατά το NHS, αξίζει να μιλήσεις με γιατρό αν νομίζεις ότι έχεις εποχική κατάθλιψη ή αν έχεις ήδη διάγνωση και η θεραπεία δεν βοηθά. Οι επιλογές που αναφέρει είναι αντικαταθλιπτικά, ψυχοθεραπεία όπως η γνωσιακή συμπεριφορική (CBT) και φωτοθεραπεία, και πολλοί χρειάζονται θεραπεία κάθε χειμώνα. Στο Ηνωμένο Βασίλειο ενήλικες μπορούν να παραπέμψουν μόνοι τους σε ψυχοθεραπεία του NHS, αλλά στην Ελλάδα το βήμα είναι ο γιατρός ή ο ψυχολόγος σου.
Πρακτικά: αν τα σημάδια επιστρέφουν κάθε φθινόπωρο, σημείωσε πότε ξεκινούν και πότε υποχωρούν και πήγαινε αυτό το ημερολόγιο στο ραντεβού.
Πηγές
NHS: Seasonal affective disorder (SAD), Overview · NHS: SAD, Treatment


