Carbon plate στα παπούτσια: τι λένε έρευνα και κανόνες

Η φράση «carbon plate» έχει γίνει συνώνυμο των γρήγορων παπουτσιών, αλλά αυτό που ρυθμίζουν οι κανόνες και αυτό που μέτρησε η έρευνα είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Αξίζει να τα χωρίσεις πριν ξοδέψεις χρήματα. Εδώ είναι τι λέει μια μελέτη του 2018 για το θέμα και τι ορίζουν οι κανόνες της World Athletics.

Carbon plate: τι ακριβώς συγκρίθηκε στην έρευνα

Η μελέτη των Hoogkamer, Kipp, Frank, Farina, Luo και Kram δημοσιεύτηκε στο Sports Medicine το 2018. Συγκρίθηκε ένα πρωτότυπο παπούτσι με πολύ ελαστική και ανακτητική (resilient) αφρώδη σόλα και ενσωματωμένη σκληρή πλάκα με δύο καθιερωμένα παπούτσια μαραθωνίου. Οι μάζες των παπουτσιών ήταν ταιριασμένες. Συμμετείχαν 18 δρομείς υψηλού επιπέδου.

Το πρωτότυπο μείωσε το ενεργειακό κόστος του τρεξίματος κατά περίπου 4%: 4,16% σε σχέση με το ένα παπούτσι και 4,01% σε σχέση με το άλλο. Η μείωση εμφανίστηκε και στους 18 συμμετέχοντες και δεν εξαρτήθηκε από την ταχύτητα, που κυμάνθηκε από 14 έως 18 km/h.

Τι δεν σημαίνει αυτό

Το «4%» δεν ήταν μέτρηση σε αγώνα. Πρόκειται για μετρήσεις 5 λεπτών σε υπομέγιστη ένταση, με τα δεδομένα των λεπτών 3 έως 5. Το παπούτσι ήταν πρωτότυπο και όχι εμπορικό μοντέλο. Η ιδέα ότι τέτοια παπούτσια θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μαραθώνιο κάτω από 2 ώρες είναι πρόβλεψη των συγγραφέων και όχι αποτέλεσμα δοκιμής. Επίσης, η σύγκριση είναι ολόκληρου του παπουτσιού, δηλαδή αφρού και πλάκας μαζί. Η πλάκα δεν απομονώνεται ως παράγοντας.

Με άλλα λόγια, ένα παπούτσι με carbon πλάκα δεν σου εξασφαλίζει από μόνο του 4%. Το αποτέλεσμα αφορά συγκεκριμένο συνδυασμό υλικών σε συγκεκριμένη μελέτη.

Για ποιους ρυθμούς μιλάμε

Οι ταχύτητες 14 και 18 km/h αντιστοιχούν σε περίπου 4:17 και 3:20 ανά χιλιόμετρο. Αυτό είναι το φάσμα στο οποίο μετρήθηκε το 4%. Πολλοί ερασιτέχνες τρέχουν πιο αργά, και η μελέτη δεν έχει δεδομένα για αυτούς τους ρυθμούς. Όταν λοιπόν διαβάζεις διαφημίσεις με ποσοστά βελτίωσης, ρώτα με ποιον ρυθμό και σε ποιους δρομείς μετρήθηκαν.

Οι κανόνες της World Athletics

Στο έγγραφο FAQ της UKA για τους κανόνες της World Athletics (Απρίλιος 2021) αναφέρονται τρία πράγματα: το πάχος της σόλας σε αγώνες δρόμου δεν μπορεί να ξεπερνά τα 40 mm, το παπούτσι δεν επιτρέπεται να έχει περισσότερες από μία σκληρές πλάκες στη σόλα και πρέπει να είναι εύλογα διαθέσιμο στην ανοιχτή λιανική αγορά σε όλους τους αθλητές. Η ανακοίνωση της World Athletics του 2020 επιβεβαιώνει ότι το όριο των 40 mm για τον δρόμο έμεινε αμετάβλητο και ότι τα εγκεκριμένα παπούτσια πρέπει να είναι διαθέσιμα πριν από διεθνή αγώνα.

Προσοχή στη διατύπωση: ο κανόνας μιλά για «σκληρή πλάκα» (rigid plate), όχι αποκλειστικά για carbon. Επίσης, το έγγραφο είναι του 2021. Αν σε νοιάζουν οι τρέχοντες κανόνες, έλεγξε την επίσημη λίστα της World Athletics, γιατί ενημερώνεται.

Τι σημαίνει για έναν ερασιτέχνη

Οι κανόνες της World Athletics αφορούν διεθνείς διοργανώσεις και είναι πρωτίστως ζήτημα δίκαιου ανταγωνισμού. Για σένα, το ουσιαστικό ερώτημα είναι αν το παπούτσι ταιριάζει στο πόδι, στον ρυθμό και στο προπονητικό σου πλάνο. Στη μελέτη, ο συνδυασμός πλάκας και κατάλληλης σόλας μείωσε το ενεργειακό κόστος σε δρομείς υψηλού επιπέδου. Δεν μας λέει τι συμβαίνει με έναν δρομέα που τρέχει τα 10 χιλιόμετρα σε 55 λεπτά.

• Διάβασε την περιγραφή του παπουτσιού: ζητούμενο είναι αν έχει σκληρή πλάκα και τι είδους αφρό.
• Έλεγξε το πάχος της σόλας στις προδιαγραφές του κατασκευαστή, αν σε ενδιαφέρει η συμβατότητα με τους κανόνες.
• Δοκίμασε το παπούτσι σε μια προπόνηση πριν το φορέσεις σε αγώνα.

Για να δεις τι φορούν στην πράξη οι δρομείς, δες τι έδειξαν τα δεδομένα του Strava για το 2025.

Το συμπέρασμα

Η έρευνα του 2018 έδειξε περίπου 4% χαμηλότερο ενεργειακό κόστος με ένα πρωτότυπο παπούτσι σε 18 αθλητές. Οι κανόνες της World Athletics βάζουν όριο 40 mm και μία πλάκα. Εσύ κράτα τα νούμερα στην πραγματική τους διάσταση: ούτε καθολική υπόσχεση, ούτε ψέμα.

Πηγές: Hoogkamer W. et al., «A Comparison of the Energetic Cost of Running in Marathon Racing Shoes», Sports Medicine, 2018 · UKA, World Athletics Shoe Rule FAQs (Απρίλιος 2021) · World Athletics, ανακοίνωση για τους κανόνες παπουτσιών (2020).