Foam roller για δρομείς: τι λέει η έρευνα
Τι έδειξαν τρεις ανασκοπήσεις για το foam roller: μικρό όφελος στον μυϊκό πόνο και στην ευελιξία, κανένα στην απόδοση. Πώς διαλέγεις και χρησιμοποιείς ρολό.
Το foam roller είναι από τα πιο διαδεδομένα αξεσουάρ στις παρέες των δρομέων. Το ρολό στη γωνία του σαλονιού υπόσχεται λιγότερο πόνο, καλύτερη ανάκαμψη και πιο ελαστικούς μυς. Πριν δώσεις χρήματα για ένα, αξίζει να δεις τι μέτρησαν πραγματικά οι έρευνες και τι όχι.

Τι έδειξε η μετα-ανάλυση του 2019
Η πιο γνωστή ανασκόπηση δημοσιεύτηκε στο Frontiers in Physiology και συγκέντρωσε 21 μελέτες με 454 συμμετέχοντες. Τα αποτελέσματα χωρίζονται σε δύο σενάρια: ρολό πριν την προπόνηση και ρολό μετά.
Πριν την προπόνηση, η ευελιξία βελτιώθηκε κατά 4,0%, το σπριντ κατά 0,7% και η δύναμη κατά 1,8%, ενώ το άλμα έπεσε κατά 1,9%. Μετά την προπόνηση, ο μυϊκός πόνος που αισθάνονταν οι συμμετέχοντες μειώθηκε κατά 6,0%. Στο σπριντ και στη δύναμη, οι διαφορές μετά το ρολό δεν ήταν στατιστικά σημαντικές.
Οι ίδιοι οι συγγραφείς γράφουν ότι τα οφέλη είναι μικρά και σε ορισμένες περιπτώσεις αμελητέα. Το συμπέρασμά τους είναι ότι τα στοιχεία δικαιολογούν περισσότερο τη χρήση του ως προθέρμανση παρά ως εργαλείο ανάκαμψης. Επισημαίνουν και ένα όριο: οι συμμετέχοντες ξέρουν πάντα ότι κάνουν ρολό, οπότε το εφέ placebo δεν αποκλείεται. (Frontiers in Physiology, 2019)
Και αν το κάνεις τακτικά, για εβδομάδες;
Μια ανασκόπηση του 2022 στο International Journal of Environmental Research and Public Health εξέτασε 9 τυχαιοποιημένες μελέτες όπου οι συμμετέχοντες έκαναν ρολό για τουλάχιστον τέσσερις εβδομάδες. Για την ευελιξία τα αποτελέσματα ήταν αντικρουόμενα: πέντε από τις οκτώ μελέτες ευελιξίας έδειξαν όφελος. Στην απόδοση, οι περισσότερες δεν βρήκαν κανένα όφελος, και για την ανάκαμψη οι συγγραφείς γράφουν ότι η επίδραση δεν είναι σαφής. Καμία από τις μελέτες δεν μπόρεσε να κρύψει από τους συμμετέχοντες ότι έκαναν ρολό.
Μια πρακτική λεπτομέρεια: τα πρωτόκολλα ήταν σύντομα. Σε μία από τις μελέτες οι συμμετέχοντες έκαναν τρεις επαναλήψεις των 30 έως 40 δευτερολέπτων στους οπίσθιους μηρούς, τρεις φορές την εβδομάδα, για τέσσερις εβδομάδες. (PMC, 2022)
Τι λέει μια παλαιότερη ανασκόπηση για τον μυϊκό πόνο
Μια παλαιότερη συστηματική ανασκόπηση του 2015 στο Journal of Bodywork and Movement Therapies καταλήγει ότι η αυτοθεραπεία με ρολό φαίνεται να αυξάνει οξέως την ευελιξία και να μειώνει τον μυϊκό πόνο, χωρίς να εμποδίζει την απόδοση. Για τη μακροπρόθεσμη ευελιξία γράφει ότι τα στοιχεία είναι αντικρουόμενα. (PubMed, 2015)
Σε απλά λόγια: αν το ρολό σου αρέσει επειδή νιώθεις τους μυς πιο ελαφρείς την επομένη, υπάρχει έρευνα που δεν το διαψεύδει. Αν περιμένεις ότι θα σε κάνει γρηγορότερο ή ότι θα προλάβει τραυματισμούς, δεν υπάρχει τέτοια απόδειξη στις παραπάνω μελέτες.

Πώς διαλέγεις ρολό
Οι έρευνες που διαβάσαμε δεν συγκρίνουν πυκνότητες, ύψη ή επιφάνειες. Η μόνη σύγκριση αφορούσε το κυλινδρικό ρολό και τα «roller massagers» (ράβδοι ή στικ): στη μετα-ανάλυση του 2019, το κυλινδρικό έδωσε +5,0% στην ευελιξία όταν χρησιμοποιήθηκε πριν την προπόνηση, έναντι +1,6% για το massager. Στη μείωση του μυϊκού πόνου μετά την προπόνηση οι δύο σχεδόν ισοφαρίζουν: +6,0% και +5,8%.
Η δική μας πρακτική ανάγνωση, χωρίς να στηρίζεται σε μελέτη: ένα απλό κυλινδρικό ρολό αρκεί, και η σωστή πίεση είναι αυτή που αντέχεις χωρίς να σφίγγεις το σώμα σου. Αν δεν είσαι σίγουρος για το τι να πάρεις, το φθηνότερο και πιο απλό είναι μια λογική αρχή.
- Δοκίμασε πρώτα σε φίλο ή στο γυμναστήριο, για να δεις αν σου ταιριάζει η σκληρότητα.
- Πάρε μέγεθος που θα αποθηκεύεις εύκολα, γιατί αυτό που δεν βλέπεις δεν το χρησιμοποιείς.
- Μην πληρώσεις παραπάνω για «δόνηση» ή υφές με την ελπίδα ότι θα βελτιώσουν την ανάκαμψη. Στις μελέτες που διαβάσαμε δεν αναφέρονται τέτοια οφέλη.

Ένας απλός τρόπος χρήσης
Πάρε τα πρωτόκολλα των μελετών ως οδηγό. Δουλεύεις κάθε μεγάλη μυϊκή ομάδα για 30 έως 60 δευτερόλεπτα, κυλώντας αργά. Όταν βρεις ευαίσθητο σημείο, μείνε εκεί λίγο ακόμη, χωρίς να τσιμπάς τα δόντια. Η ώρα, πριν ή μετά την προπόνηση, εξαρτάται από τον στόχο: πριν για να νιώσεις ελαστικότερος, μετά αν θες να ελαφρύνεις τον πόνο.
Μην περνάς το ρολό πάνω σε σημείο με οξύ ή επίμονο πόνο, πρήξιμο ή μελανιά. Εκεί χρειάζεται γιατρός ή φυσιοθεραπευτής. Για τις πρώτες μέρες μετά από μαραθώνιο, δες και το άρθρο για το πότε ξανατρέχεις, και για το τι ισχύει με το stretching το σχετικό μας οδηγό.
Σύντομα
Το foam roller δεν είναι μαγικό εργαλείο, αλλά δεν είναι και χαμένα λεφτά αν σου αρέσει η αίσθηση. Αγόρασε το πιο απλό, χρησιμοποίησέ το λίγα λεπτά και κράτα τις προσδοκίες σου στο μέγεθος των ευρημάτων: μικρό όφελος στον μυϊκό πόνο και στην ευελιξία.
Πηγές
Wiewelhove et al., A Meta-Analysis of the Effects of Foam Rolling on Performance and Recovery, Frontiers in Physiology (2019) · Pagaduan et al., Chronic Effects of Foam Rolling on Flexibility and Performance, IJERPH (2022) · Effects of self-myofascial release: A systematic review, J Bodyw Mov Ther (2015)


