Μπατόν στο trail running: πότε βοηθούν και πότε βαραίνουν

Τα μπατόν στο trail running δεν είναι ούτε μαγικά ούτε περιττά. Δες τι δείχνει η έρευνα για κλίση και οξυγόνο και πότε αξίζει να τα πάρεις.

R'
RunNFun.gr
5 λεπτά ανάγνωση
Μπατόν στο trail running: πότε βοηθούν και πότε βαραίνουν

Τα μπατόν στο trail running χωρίζουν τους δρομείς του βουνού σε δύο στρατόπεδα. Οι μισοί τα βλέπουν σαν «πέμπτο και έκτο πόδι» και οι άλλοι σαν βάρος που κουβαλάς για να φαίνεσαι σοβαρός. Η αλήθεια είναι ότι εξαρτάται από την κλίση, από την απόσταση και από το πόσο έχεις προπονηθεί μαζί τους. Και υπάρχει μια λεπτομέρεια που σπάνια λέγεται: η έρευνα για αυτό το θέμα είναι πιο φτωχή απ’ ό,τι νομίζεις.

Εδώ μαζεύω τι λένε δύο δημοσιευμένες πηγές, ένα άρθρο του Jason Koop στο TrainRight, που πατάει σε μελέτες, και ένας πρακτικός οδηγός του Run247. Αν τρέχεις ορεινούς αγώνες στην Ελλάδα και σκέφτεσαι να δοκιμάσεις, θα βρεις πότε βγαίνουν κερδισμένα και πότε χάνεις.

Μοναχικός δρομέας ανεβαίνει χορταριασμένο λόφο μέσα στην ομίχλη
Φωτογραφία: Pexels

Μπατόν στο trail running: τι δείχνει η έρευνα

Ο Koop ξεκινά με μια επιφύλαξη: σχεδόν όλες οι μελέτες που υπάρχουν αφορούν περπάτημα, και συχνά Nordic walking, όχι τρέξιμο. Δεν γνωρίζει μελέτες με τρέξιμο, και για την κατηφόρα τα δεδομένα είναι επίσης λίγα. Άρα ό,τι ακούς ως «αποδεδειγμένο» για τα μπατόν στο τρέξιμο, στηρίζεται σε προέκταση.

Με αυτή την επιφύλαξη, τα ευρήματα δείχνουν μια αλλαγή στο πού πηγαίνει η δουλειά. Τα μπατόν μειώνουν τη μυϊκή δραστηριότητα στα πόδια και την αυξάνουν στο πάνω μέρος του σώματος, δηλαδή στα χέρια και στον κορμό. Μειώνονται επίσης οι δυνάμεις που δέχονται οι αρθρώσεις. Το βήμα μακραίνει και η συχνότητα πέφτει, στον ίδιο ρυθμό και στην ίδια κλίση.

Άνδρας τρέχει σε ηλιόλουστο ορεινό μονοπάτι, φωτογραφία από πίσω
Φωτογραφία: Pexels

Η ανηφόρα: το κόστος σε οξυγόνο

Το σημείο που ξαφνιάζει είναι ότι τα μπατόν συνήθως αυξάνουν το κόστος σε οξυγόνο σε σχέση με το περπάτημα χωρίς αυτά. Ο Koop εκτιμά ότι υπάρχει ένα «σημείο διασταύρωσης» κοντά στο 26% κλίση, όπου τα μπατόν γίνονται πιο οικονομικά. Προσθέτει ότι μπορεί να είναι και πιο χαμηλά, ακόμη και στο 15%. Στις περισσότερες συνθήκες, λοιπόν, το καρδιαγγειακό σύστημα δουλεύει περισσότερο.

Για να καταλάβεις τι σημαίνει αυτό στην πράξη, ο Koop δίνει τις κλίσεις τριών γνωστών ανηφόρων:

  • Hardrock 100 (Cunningham Gulch προς Little Giant Ridge): 25%.
  • Leadville Trail 100 (Hope Pass, νότια πλευρά): 18%.
  • Western States 100 (Devil’s Thumb): 19%.

Οι περισσότερες από αυτές βρίσκονται κάτω από το σημείο διασταύρωσης. Σε τέτοιες κλίσεις, τα μπατόν δεν σε κάνουν πιο οικονομικό, σε ξεκουράζουν όμως τα πόδια.

Γιατί παρ’ όλα αυτά πολλοί τα χρησιμοποιούν

Ο Koop εξηγεί ότι στους υπερμαραθώνιους το μεγαλύτερο μέρος του αγώνα τρέχεται πολύ κάτω από το κατώφλι γαλακτικού. Υπάρχει δηλαδή περίσσεια οξυγόνου για να απορροφηθεί το επιπλέον κόστος. Αν τα πόδια κουράζονται πρώτα, όπως συμβαίνει σε μεγάλες αποστάσεις, το να μεταφέρεις λίγη δουλειά στα χέρια μπορεί να αξίζει. Το συμπέρασμά του: η φυσική κατάσταση έρχεται πρώτη, για να έχεις περιθώριο να πληρώσεις αυτό το κόστος.

Ο οδηγός του Run247 προσθέτει τα πρακτικά οφέλη. Στην ανηφόρα τα χέρια και οι ώμοι μοιράζονται τη δουλειά. Στην κατηφόρα, τα επιπλέον σημεία επαφής με το έδαφος βοηθούν την ισορροπία σε χαλαρό βράχο, ρίζες και βρεγμένο έδαφος. Βοηθούν και σε ρέματα, σάρα (scree), λάσπη, χιόνι και κορυφογραμμές, όπου αλλιώς θα δίσταζες.

Πότε δεν τα χρειάζεσαι

Το Run247 είναι ξεκάθαρο ότι στα επίπεδα τμήματα, στα γρήγορα κομμάτια σε άσφαλτο, στα λεία δασικά μονοπάτια, στους σύντομους αγώνες και στα πολύ τρέξιμα μονοπάτια τα μπατόν προσφέρουν λίγα. Αν τα κουβαλάς χωρίς να τα χρησιμοποιείς, το βάρος και η ενόχληση ξεπερνούν το όφελος. Επίσης, ορισμένοι αγώνες περιορίζουν τη χρήση τους, οπότε διάβασε τον κανονισμό πριν τα βάλεις στο σακίδιο.

Ένας απλός κανόνας: αν ο αγώνας σου έχει σύντομες ανηφόρες που τρέχονται, κράτα τα χέρια ελεύθερα. Αν έχει μεγάλες, συνεχείς και απότομες ανηφόρες, και τερματίζεις ώρες μετά, αξίζει να τα δοκιμάσεις.

Πώς προπονείσαι μαζί τους

Και οι δύο πηγές επιμένουν στο ίδιο πράγμα: μην τα πρωτοβάλεις την ημέρα του αγώνα. Ο Koop επισημαίνει ότι το βήμα αλλάζει και θέλει εξάσκηση. Το Run247 προτείνει να δοκιμάσεις ανηφόρα, κατηφόρα, αναδίπλωση και φύλαξη των μπατόν, πόσιμο νερό όσο τα κρατάς και μετάβαση ανάμεσα στο να τα χρησιμοποιείς και στο να τα κουβαλάς.

  • Μήκος εκκίνησης: περίπου γωνία 90 μοιρών στον αγκώνα σε επίπεδο έδαφος, και προσαρμογή ανάλογα με την κλίση.
  • Τεχνική: εναλλασσόμενη κίνηση χεριών, χαλαροί αγκώνες, όχι υπερβολική προβολή μπροστά και όχι σφιχτό κράτημα.
  • Δύναμη: ώμοι, πλάτη, τρικέφαλοι, κορμός και λαβή, γιατί αν τα χέρια δεν αντέχουν, το όφελος εξαφανίζεται.

Ο Koop προειδοποιεί και για κάτι ακόμη: τα μπατόν μπορούν να κρύψουν ένα έλλειμμα φυσικής κατάστασης, και αυτό το πληρώνεις αργότερα στον αγώνα. Αν θέλεις πρώτα να χτίσεις δύναμη στις ανηφόρες χωρίς εξοπλισμό, δες τα hill repeats. Για το πώς αλλάζει η προσέγγιση όταν περνάς σε μεγαλύτερες αποστάσεις, διάβασε το από μαραθώνιο σε ultra.

Τι κρατάς

Τα μπατόν δεν είναι μαγικά ούτε περιττά. Δίνουν ανακούφιση στα πόδια σε μεγάλες ανηφόρες και σταθερότητα σε δύσκολο έδαφος, ενώ κοστίζουν σε οξυγόνο και απαιτούν δουλεμένο πάνω σώμα. Δοκίμασέ τα σε δύο ή τρεις μεγάλες προπονήσεις πριν αποφασίσεις αν θα τα πάρεις στον αγώνα.

Πηγές

TrainRight, Jason Koop: Science of trekking poles for trail running · Run247: Trekking poles and trail running