Σίδηρος και δρομείς: πότε κάνεις εξέταση φερριτίνης
Τι λένε οι οδηγίες του AIS για την έλλειψη σιδήρου στους αθλητές: στάδια, εξετάσεις, γιατί δεν παίρνεις συμπλήρωμα «για παν ενδεχόμενο» και τι βάζεις στο πιάτο.

Σίδηρος και δρομείς: μια κούραση που δεν περνά με ύπνο ή ένας ρυθμός που «δεν βγαίνει» μπορεί να έχει πολλές αιτίες, και η έλλειψη σιδήρου είναι μία από τις πιο συχνά συζητημένες στο τρέξιμο. Ο λόγος που αξίζει να τη διαβάσεις προσεκτικά είναι ότι η λύση δεν είναι «πάρε ένα συμπλήρωμα για σιγουριά». Το Αυστραλιανό Ινστιτούτο Αθλητισμού (AIS) το λέει καθαρά στις οδηγίες του για ειδικούς υγείας: όχι σίδηρος «για καλό και για κακό». Εδώ μαζεύουμε τι γράφουν, με στόχο να ξέρεις τι να ζητήσεις από τον γιατρό σου.
Σίδηρος και δρομείς: πώς μετριέται η έλλειψη
Η φερριτίνη, δείκτης των αποθεμάτων σιδήρου, είναι το βασικό εργαλείο ελέγχου. Στις οδηγίες του AIS (Αύγουστος 2022) η έλλειψη χωρίζεται σε τρία στάδια. Στο πρώτο η φερριτίνη είναι κάτω από 35 μg/L με φυσιολογική αιμοσφαιρίνη. Στο δεύτερο πέφτει κάτω από 20 μg/L. Στο τρίτο, την αναιμία από έλλειψη σιδήρου, είναι κάτω από 12 μg/L και η αιμοσφαιρίνη είναι κάτω από τα φυσιολογικά όρια.
Ένα σημείο που μπερδεύει: το AIS σημειώνει ότι φερριτίνη μέσα στο φυσιολογικό εύρος αλλά κάτω από 100 μg/L δεν αποκλείει έλλειψη, γιατί η φερριτίνη ανεβαίνει και με φλεγμονή. Γι’ αυτό η ερμηνεία των αποτελεσμάτων είναι δουλειά του γιατρού και όχι θέμα να βγάζεις συμπέρασμα από ένα νούμερο.
Άλλες πηγές για δρομείς δίνουν δικά τους όρια. Η RunnersConnect γράφει ως όριο πρώτου σταδίου τα 30 ng/mL (ισοδύναμο με 30 μg/L) και προτείνει «ιδανικά» επίπεδα που δεν υπάρχουν στο AIS. Αυτά είναι προτάσεις προπονητικού site και όχι κλινικά όρια, και η ίδια η σελίδα προωθεί προϊόν συμπληρώματος, οπότε χρειάζεται προσοχή.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο και τι εξετάσεις γίνονται
Το AIS βάζει σε ομάδα κινδύνου τις αθλήτριες, τους αθλητές αντοχής, όσους ακολουθούν χορτοφαγική ή vegan διατροφή και όσους τρώνε λιγότερο από όσο ξοδεύουν. Το ελάχιστο πακέτο εξετάσεων περιλαμβάνει φερριτίνη, αιμοσφαιρίνη και κορεσμό τρανσφερρίνης. Το δείγμα πρέπει να είναι πρωινό, με καλή ενυδάτωση, χωρίς ιδιαίτερα έντονη προπόνηση ή εκκεντρική άσκηση τις προηγούμενες 2 έως 3 ημέρες και χωρίς ασθένεια ή λοίμωξη. Η συχνότητα ελέγχου εξαρτάται από τον κίνδυνο, από ετήσια έως τριμηνιαία.
Αυτό σημαίνει ότι αν ζητήσεις εξετάσεις, καλό είναι να μην τις κάνεις μια μέρα μετά από αγώνα ή σκληρή προπόνηση. Μίλησε με τον γιατρό για το πότε. Για τα συμπτώματα και τα βασικά έχουμε και ένα παλιότερο άρθρο: Έλλειψη σιδήρου: ποια τα συμπτώματα, τι πρέπει να κάνετε.
Τι λένε οι οδηγίες για τα συμπληρώματα
Εδώ το AIS είναι σαφές: τα συμπληρώματα σιδήρου παίρνονται μόνο υπό ιατρική επίβλεψη, ως μέρος προγράμματος που περιλαμβάνει και αξιολόγηση της διατροφής, και οι αθλητές πρέπει να αποθαρρύνονται από το να τα παίρνουν «για παν ενδεχόμενο», γιατί η περίσσεια σιδήρου μπορεί να οδηγήσει σε υπερφόρτωση. Για ενδεικτική εικόνα, όταν ο γιατρός το κρίνει απαραίτητο, το AIS περιγράφει θεραπεία με περίπου 100 mg στοιχειακού σιδήρου το πρωί, καθημερινά ή μέρα παρά μέρα αν υπάρχει γαστρεντερική ενόχληση, για 8 έως 12 εβδομάδες. Δεν είναι δοσολογία για να ξεκινήσεις μόνος σου.
Το AIS σημειώνει και ότι η απορρόφηση είναι καλύτερη όταν ο σίδηρος λαμβάνεται το πρωί, όσο πιο κοντά στην άσκηση γίνεται, επειδή η ορμόνη επσιδίνη (hepcidin) ανεβαίνει 3 έως 6 ώρες μετά την προπόνηση και μειώνει την απορρόφηση. Η RunnersConnect δίνει άλλο χρονικό κανόνα, τουλάχιστον 6 ώρες μετά από σκληρή προπόνηση, και οι δύο προτάσεις δεν ταυτίζονται. Για τον δικό σου προγραμματισμό αποφασίζει ο γιατρός.
Τι βάζεις στο πιάτο
Οι συνιστώμενες ημερήσιες ποσότητες, κατά το AIS, είναι 8 mg για ενήλικους άνδρες και 18 mg για γυναίκες πριν την εμμηνόπαυση. Ο σίδηρος των ζωικών τροφών είναι κατά περίπου 40% αιμικός και 60% μη αιμικός, ενώ στα φυτικά υπάρχει μόνο μη αιμικός. Η απορρόφηση του αιμικού κυμαίνεται κατά το AIS από 5 έως 35%, του μη αιμικού από 2 έως 20%.
- Η βιταμίνη C βοηθά την απορρόφηση. Το AIS αναφέρει περίπου 50 mg μαζί με το γεύμα.
- Τσάι, καφές, κακάο και κρασί, καθώς και υψηλές δόσεις ασβεστίου και ψευδαργύρου, την περιορίζουν.
- Φυτικά με φυτικά οξέα, όπως όσπρια, ξηροί καρποί και δημητριακά ολικής, περιέχουν σίδηρο αλλά μειώνουν και την απορρόφησή του.
Αν είσαι χορτοφάγος ή τρως πολύ λίγο κρέας, αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως έλλειψη, σημαίνει ότι αξίζει ένας έλεγχος. Ένας διαιτολόγος αθλητικής διατροφής μπορεί να σε βοηθήσει να οργανώσεις πιάτα και συνδυασμούς. Δες και πώς μοιράζεις την πρωτεΐνη μετά τον μαραθώνιο στο σχετικό άρθρο.
Το πρακτικό σημείο: αν νιώθεις επίμονη κούραση, ζήτα από τον γιατρό σου εξετάσεις πριν αγοράσεις οτιδήποτε. Το νούμερο που θα προκύψει είναι το αντικείμενο της συζήτησης, όχι κάτι που θα μαντέψεις μόνος σου.
Πηγές: AIS, Iron Deficiency Best Practice Guidelines (2022) · RunnersConnect, Ferritin levels for runners


