Στάματα Ρεβίθη: η γυναίκα που έτρεξε το Μαραθώνιο του 1896

Την Παρασκευή 10 Απριλίου 1896 (29 Μαρτίου με το τότε ιουλιανό ημερολόγιο), 17 άντρες ξεκίνησαν από τον Μαραθώνα για τον πρώτο Ολυμπιακό μαραθώνιο της σύγχρονης εποχής. Ο Σπύρος Λούης τερμάτισε πρώτος με 2:58:50, σύμφωνα με τη σχετική σελίδα της Wikipedia. Την επόμενη μέρα, μια γυναίκα έτρεξε την ίδια διαδρομή μόνη της. Το όνομά της ήταν Στάματα Ρεβίθη.

Στάματα Ρεβίθη: μια γυναίκα που ήθελε δουλειά

Τα στοιχεία για τη ζωή της είναι λίγα και οι πηγές δεν συμφωνούν σε όλα. Η Wikipedia και το marathons.com τη δίνουν από τη Σύρο, γεννημένη γύρω στο 1866. Το Olympedia αναφέρει ως τόπο καταγωγής τη Σάμο. Δεν υπάρχει εύκολος τρόπος να λύσεις τη διαφορά, και γι’ αυτό την αναφέρουμε αντί να διαλέξουμε μία εκδοχή.

Το κοινό σημείο είναι το κίνητρο. Η Στάματα Ρεβίθη είχε έρθει στην Αθήνα για να βρει δουλειά και ζούσε σε φτώχεια. Το marathons.com γράφει ότι είχε μόλις χάσει ένα από τα δύο παιδιά της. Έμαθε για τον Ολυμπιακό μαραθώνιο και θεώρησε ότι η δημοσιότητα μπορεί να τη βοηθήσει. Το Olympedia προσθέτει ότι είχε τρέξει μεγάλες αποστάσεις και ως νεαρή.

Η άρνηση της επιτροπής

Σύμφωνα με τη Wikipedia, έφτασε στον Μαραθώνα την Πέμπτη 9 Απριλίου 1896 και η οργανωτική επιτροπή αρνήθηκε τη συμμετοχή της. Επίσημα, είχε περάσει η προθεσμία εγγραφών. Οι ιστορικοί Martin και Gynn, που παραθέτει η ίδια σελίδα, θεωρούν ότι ο πραγματικός λόγος ήταν το φύλο της. Η Wikipedia σημειώνει επίσης ότι οι γυναίκες έμειναν εκτός Ολυμπιακού μαραθωνίου μέχρι το 1984, και το marathons.com δίνει την ίδια χρονιά.

Η διαδρομή του Σαββάτου

Την επόμενη μέρα, 11 Απριλίου 1896, η Στάματα Ρεβίθη ξεκίνησε μόνη της από τον Μαραθώνα. Πριν φύγει, φρόντισε να υπογράψουν μάρτυρες δήλωση για την ώρα εκκίνησης. Οι πηγές διαφέρουν στην ώρα: η Wikipedia τη βάζει στις 8:00 και το marathons.com στις 9:00. Και οι δύο δίνουν τερματισμό γύρω στη 1:30 το μεσημέρι, δηλαδή περίπου 5,5 ώρες με τη Wikipedia και το Olympedia (το marathons.com μιλά για διαδρομή με πολλές στάσεις ανάπαυσης).

Στο τέλος δεν της επέτρεψαν να μπει στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Η Wikipedia γράφει ότι στρατιωτικοί στο σημείο Παραπήγματα (Parapigmata) την σταμάτησαν και εκείνη ζήτησε να υπογράψουν τη χειρόγραφη αναφορά της. Δεν υπάρχει επίσημος χρόνος, ούτε στατιστική που να την καταγράφει σε αγώνα. Στο Olympedia εμφανίζεται ως «μη συμμετέχουσα» (DNS) στον αντρικό μαραθώνιο του 1896.

Τι έγραψε ο Τύπος

Η υπόθεση κυκλοφόρησε στις εφημερίδες της εποχής. Η Wikipedia αναφέρει ότι η Estia, στις 4 Απριλίου 1896 (23 Μαρτίου με το παλιό ημερολόγιο), έγραψε για «την παράξενη γυναίκα» που είχε τρέξει λίγες μέρες νωρίτερα ως δοκιμή. Το ίδιο άρθρο αναφέρει ότι το Messager d’Athènes έκανε λόγο για δοκιμαστική διαδρομή 4,5 ωρών. Το marathons.com επιβεβαιώνει ότι η Estia κάλυψε την ιστορία.

Εδώ μπαίνει και το μεγαλύτερο ανοιχτό ερώτημα: ποια ήταν η «Μελπομένη». Κάποιες μεταγενέστερες αναφορές μιλούν για μια «Miss Melpomene» που έτρεξε 40 χιλιόμετρα σε 4,5 ώρες. Σύμφωνα με τη Wikipedia, ο ιστορικός Karl Lennartz υποστηρίζει ότι ήταν δύο διαφορετικές γυναίκες, ενώ ο Αθανάσιος Ταρασούλιας σημειώνει ότι κανένα ελληνικό δημοσίευμα δεν αναφέρει τη Μελπομένη, ενώ η Ρεβίθη εμφανίζεται πολλές φορές. Οι ιστορικοί μένουν διχασμένοι, και το marathons.com το λέει το ίδιο.

Μετά το 1896

Για τη συνέχεια της ζωής της δεν σώζεται τίποτα. Η Wikipedia παραθέτει τον Ταρασούλια, που γράφει ότι η Στάματα Ρεβίθη «χάθηκε στη σκόνη της ιστορίας». Το έργο του στα αρχεία του Τύπου είναι αυτό που την έφερε ξανά στη δημόσια συζήτηση, όπως επισημαίνει το marathons.com.

Η πορεία των γυναικών στον μαραθώνιο ήρθε αργά. Η Wikipedia καταγράφει ότι η Violet Piercy έτρεξε το πρώτο επίσημα χρονομετρημένο γυναικείο μαραθώνιο το 1926, με 3:40, και ότι οι γυναίκες έτρεξαν για πρώτη φορά Ολυμπιακό μαραθώνιο το 1984, όταν νίκησε η Joan Benoit με 2:24. Το 1896 μένει έτσι ως η στιγμή που μια γυναίκα έτρεξε τη διαδρομή χωρίς αριθμό και χωρίς επίσημο τερματισμό.

Γιατί μετράει σήμερα

Και ο Αυθεντικός Μαραθώνιος συνδέει τον Μαραθώνα με την Αθήνα. Η απόσταση που τρέχουμε σήμερα (42,195 χλμ) δεν είναι εκείνη του 1896. Το marathons.com γράφει ότι η επίσημη απόσταση καθιερώθηκε στους Ολυμπιακούς του Λονδίνου το 1908, ενώ η Wikipedia μιλά για περίπου 40 χλμ το 1896. Η Στάματα Ρεβίθη λοιπόν έτρεξε μια διαδρομή που τότε δεν είχε ακόμη «τελική» μορφή.

Για την ιστορία του μαραθωνίου ως διαδρομής, δες και το άρθρο μας «Ο Μαραθώνιος δεν είναι απλώς 42K». Και αν βρεθείς στην εκκίνηση, ένα πράγμα αξίζει να θυμηθείς: ένα μέρος της πρώτης ιστορίας αυτής της διαδρομής γράφτηκε από κάποια που δεν είχε δικαίωμα να βάλει αριθμό.

Πηγές: Wikipedia, Stamata Revithi · Olympedia, Stamata Revithi · marathons.com, Stamáta Revíthi, the Unsung Pioneer · Wikipedia, 1896 men’s marathon