Fartlek: τι είναι και 4 προπονήσεις για αρχάριους
Το fartlek είναι τρέξιμο με εναλλαγές ρυθμού χωρίς αυστηρά διαστήματα. Από πού προέρχεται, πώς διαφέρει από τα intervals και τέσσερις προπονήσεις για να ξεκινήσεις.

Το fartlek είναι η προπόνηση για όσους βαριούνται το χρονόμετρο στην πίστα. Δεν έχει αυστηρά διαστήματα, δεν έχει «ακριβώς 400 μέτρα στα 1:45». Έχεις ένα συνεχές τρέξιμο όπου αλλάζεις ρυθμό όποτε και όπως ορίζεις εσύ ή το πρόγραμμα, και ο στόχος είναι να μάθεις να τρέχεις γρήγορα χωρίς να το κάνεις βάσανο. Εδώ βλέπεις από πού ξεκίνησε, πώς διαφέρει από τα διαστήματα και τέσσερις προπονήσεις που μπορείς να δοκιμάσεις αυτή την εβδομάδα.
Τι σημαίνει fartlek και από πού ήρθε
Η λέξη είναι σουηδική και σημαίνει «παιχνίδι με την ταχύτητα» (speed play). Σύμφωνα με το TrainingPeaks, η μέθοδος αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 1930 από τον Σουηδό προπονητή Gösta Holmér, για να βγάλει τους δρομείς του από την αυστηρή δομή των διαστημάτων στην πίστα. Την ίδια ιστορία γράφει και το Marathon Handbook. Καμία από τις δύο πηγές δεν παραθέτει πρωτογενή τεκμηρίωση για την καταγωγή, οπότε διάβασέ το ως την κοινή εκδοχή και όχι ως ιστορικό πόρισμα.
Το χαρακτηριστικό που μετράει είναι ότι το τρέξιμο δεν σταματά ποτέ. Το διάλειμμα είναι χαλαρό τζόγκινγκ, όχι στάση ή περπάτημα, και αυτό κρατά τον σφυγμό ψηλότερα απ’ ό,τι σε κλασικά διαστήματα, κατά το TrainingPeaks.
Fartlek ή διαστήματα: η πρακτική διαφορά
Στα διαστήματα ορίζεις ακριβή ρυθμό ή χρόνο και σταματάς πλήρως στην ανάπαυση. Στο fartlek η ένταση κρίνεται από την αίσθηση της προσπάθειας (RPE) και η ανάκαμψη γίνεται τρέχοντας. Μια άλλη πηγή, το άρθρο του TrainingPeaks για την ταχύτητα, το περιγράφει ως «διαστήματα χωρίς ορισμένο ON και OFF», με μόνο σταθερό στοιχείο τη συνολική διάρκεια, 15 έως 30 λεπτά, και με εναλλαγές από 30 δευτερόλεπτα έως 3 λεπτά.
Οι πηγές δεν συμφωνούν σε όλα. Το Marathon Handbook λέει ότι το fartlek είναι είδος interval προπόνησης και ότι γίνεται κυρίως σε δρόμο ή μονοπάτι, όχι σε πίστα, ενώ το TrainingPeaks αναφέρει ως επιλογή και την πίστα με συγκεκριμένες αποστάσεις. Στην πράξη η ουσία είναι ίδια: δεν χρειάζεσαι πίστα.
Τέσσερις προπονήσεις, από την πιο χαλαρή στη πιο δομημένη
Κάθε προπόνηση ξεκινά με ζέσταμα γύρω στα 10 με 12 λεπτά ελαφρύ τρέξιμο και κλείνει με αντίστοιχη αποθεραπεία.
- Φυσική διαδρομή: τρέξε γρήγορα μέχρι ένα σημείο που βλέπεις, όπως ένα δέντρο ή μια κολόνα, και μετά τζόγκινγκ μέχρι να ηρεμήσει η αναπνοή. Επανάλαβε για 15 έως 20 λεπτά, όπως προτείνει το TrainingPeaks για αρχάριους.
- 1 λεπτό γρήγορα, 1 λεπτό αργά: 10 έως 12 επαναλήψεις, για όσους έχουν ήδη μια βάση.
- Πυραμίδα 1-2-3-2-1: 1 λεπτό γρήγορα με 1 λεπτό τζόγκινγκ, μετά 2/2, 3/3, 2/2 και 1/1. Το TrainingPeaks τη δίνει για προετοιμασία 5 και 10 χιλιομέτρων.
- 10 x 90 δευτερόλεπτα: κάθε 90 δευτερόλεπτα σε ρυθμό 5 χιλιομέτρων και ανάμεσά τους 60 δευτερόλεπτα σταθερό, ήπιο ρυθμό (steady state). Η πρόταση είναι του Marathon Handbook και ταιριάζει σε πιο έμπειρους.
Αν τρέχεις το μεγάλο σου τρέξιμο της εβδομάδας, μπορείς να βάλεις μέσα ένα λεπτό ταχύτερα κάθε έξι με οκτώ λεπτά, κατά 15 έως 20 δευτερόλεπτα ανά μίλι πάνω από τον ρυθμό σου, μια ιδέα επίσης από το TrainingPeaks. Για τα βασικά του μακρύ τρεξίματος έχουμε γράψει ξεχωριστό οδηγό.
Πού χωράει στο πρόγραμμά σου
Καμία από τις πηγές δεν δίνει ποσοστό ή αριθμό συνεδριών την εβδομάδα. Το Marathon Handbook λέει ότι το fartlek μπορεί να αντικαταστήσει μια προπόνηση ταχύτητας ή tempo, και ότι είναι πιο δύσκολο να ενταχθεί σε αυστηρό πρόγραμμα. Αν ήδη κάνεις tempo run, το fartlek είναι η πιο ελαφριά εναλλακτική μέσα στην εβδομάδα. Αν έχεις ανηφόρες κοντά σου, δες και τα hill repeats: το McMillan Running προτείνει, όταν δεν υπάρχουν λόφοι, να μετατρέψεις μια προπόνηση ανηφόρας σε fartlek με ίδια διάρκεια και ένταση.
Το fartlek ταιριάζει σε διαφορετικά επίπεδα και σε περιόδους όπως η επιστροφή από τραυματισμό ή η ανάπαυση πριν από αγώνα, αρκεί να κρατήσεις την ένταση χαμηλή και να ακούσεις το σώμα σου. Αν επιστρέφεις από τραυματισμό, ρώτα πρώτα τον γιατρό ή τον φυσικοθεραπευτή σου.
Την επόμενη φορά που βγαίνεις για ένα εύκολο τρέξιμο, διάλεξε τρία σημεία στη διαδρομή και τρέξε γρήγορα ως το καθένα. Αυτό είναι ήδη fartlek.
Πηγές: TrainingPeaks, Fartlek workout 101 · TrainingPeaks, Speedwork · Marathon Handbook, Fartlek run · Marathon Handbook, Interval running · McMillan Running, Hill running workouts


